Mistrzowie reportażu

Ryszard Kapuściński (ur. 4 marca 1932 w Pińsku, zm. 23 stycznia 2007 w Warszawie) – polski reportażysta, publicysta, poeta i fotograf, zwany „cesarzem reportażu”.

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej jako syn Józefa. Jego ojciec walczył w 1939 w stopniu podporucznika w SGO Polesie .Po 17 września dostał się do niewoli radzieckiej. Wraz z kilkoma kolegami udało mu się uciec z kolumny prowadzonej na Smoleńsk i po zamianie ubrania na cywilne powrócił do Pińska. W obawie przed deportacją do Kazachstanu wyjechał z rodziną do swoich rodziców mieszkających w Przemyślu, a następnie w głąb niemieckiej strefy okupacyjnej. Pozostałą część okupacji Ryszard Kapuściński wraz z rodzicami spędził w Sierakowie, w Puszczy Kampinoskiej, koło wsi Palmiry oraz w Świdrze (obecnie w granicach Otwocka).

Debiutował poetycko w wieku 17 lat w tygodniku Dziś i Jutro. W 1950 zdał maturę w warszawskim liceum im. Stanisława Staszica .W latach 1953–1981 był członkiem PZPR. W 1955 ukończył studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego i rozpoczął pracę (początkowo jako goniec) w redakcji Sztandaru Młodych. W 1956 otrzymał pierwszą nagrodę – Złoty Krzyż Zasługi – za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, opisujący trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył swą pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii. Odszedł z gazety w 1958, odwołany przez redakcję za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika Po Prostu.

Przeniósł się do Polityki. Od 1962 pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. Od 1974 w tygodniku Kultura. Przełożył na język polski Dziennik z Boliwii Che Guevary. Był zaprzyjaźniony z Salvadorem Allende .

W 1987 Royal Court Theatre w Londynie wystawił sceniczną adaptację jego książki Cesarz, opisującej upadek reżimu Hajle Syllasje I w Etiopii (wystawiany potem także w kraju). W 1996 wyróżniony nagrodą imienia Jana Parandowskiego, w 1999 otrzymał „Ikara”. Wybrany przez środowisko dziennikarskie Dziennikarzem wieku w plebiscycie miesięcznika Press. Laureat Nagrody im. Dariusza Fikusa za rok 2004. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego (17 października 1997), Uniwersytetu Wrocławskiego (2001), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2004) i Gdańskiego (29 stycznia 2004)^[6]. Łącznie otrzymał ponad 40 nagród i wyróżnień. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Zmarł 23 stycznia 2007 w wieku 74 lat, po rozległym zawale serca, na oddziale kardiochirurgii szpitala przy ul. Banacha w Warszawie. Jego śmierci poświęcone zostało dużo miejsca zarówno w polskich jak i światowych mediach. Na pierwszych stronach swych wydań pisały o Kapuścińskim największe gazety, jak New York Times, Le Monde czy El Pais. Na ręce ambasadora RP w Hiszpanii kondolencje z powodu śmierci pisarza złożyła hiszpańska para królewska oraz książę Asturii. To cios dla polskiej literatury, dla polskiej kultury – tak o śmierci Ryszarda Kapuścińskiego mówił w rozmowie z dziennikarzami w tureckim Adampolu prezydent Lech Kaczyński.

 

Msza święta żałobna rozpoczęła pogrzeb 31 stycznia 2007 o godz. 11 w Bazylice Świętego Krzyża w Warszawie. Przewodniczył jej prymas Polski kard. Józef Glemp. Mszę koncelebrowali m.in. kapelan Rodzin Katyńskich ks. prałat Zdzisław Peszkowski, kapelan prezydenta RP, ks. prałat Roman Indrzejczyk i ks. Adam Boniecki z „Tygodnika Powszechnego”. Homilię prymasa odczytał ksiądz Piotr Pawlukiewicz

Kapuściński przez wiele lat publikował w „Czytelniku”, pod koniec życia w „Znaku”. Przed jego śmiercią ukazały się:

·         1962 Busz po polsku

·         1963 Czarne gwiazdy

·         1968 Kirgiz schodzi z konia

·         1969 Gdyby cała Afryka

·         1969 Che Guevara – Dziennik z Boliwii (przekład i przypisy R. Kapuścińskiego)

·         1970 Dlaczego zginął Karl von Spreti?

·         1975 Chrystus z karabinem na ramieniu

·         1976 Jeszcze dzień życia

·         1978 Wojna futbolowa

·         1978 Cesarz

·         1982 Szachinszach

·         1986 Notes (tomik wierszy)

·         1988 Wrzenie świata (zbiór)

·         1990 Lapidarium

·         1993 Imperium

·         1995 Lapidarium II

·         1997 Lapidarium III

·         1998 Heban

·         2000 Lapidarium IV

·         2000 Z Afryki (album fotograficzny)

·         2001 Lapidarium V

·         2003 Autoportret reportera

·         2004 Podróże z Herodotem

·         2006 Prawa natury (tomik wierszy)

·         2006 Ten Inny

·         2007 Lapidarium VI

Po śmierci autora wydano:

·         2007 Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku

·         2008 Dałem głos ubogim

·         2012 Pisanie

·         2013 To nie jest zawód dla cyników

 

  

Melchior Wańkowicz (ur. 10 stycznia 1892 w Kalużycach, zm. 10 września 1974 w Warszawie) – polski pisarz, dziennikarz, reportażysta i publicysta.

Wańkowicz debiutował artykułami w prasie jeszcze pod zaborem rosyjskim. Pierwsze tomy reportaży i wspomnień (W kościołach Meksyku, Szczenięce lata, Opierzona rewolucja) wydał w okresie międzywojennym. Podczas II wojny światowej pracował jako korespondent wojenny przy II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa, bezpośrednio po wojnie wydał swoją najbardziej znaną książkę – Bitwę o Monte Cassino – dzieło o największej bitwie tego korpusu w 1944 roku. Wydarzeniom wojennym poświęcił też m.in. tomy Wrzesień żagwiący, który przyczynił się do powstania i umocnienia legendy obrony Westerplatte i Hubalczyków, i Ziele na kraterze. Bezpośrednio po wojnie przebywał na emigracji, w 1958 roku powrócił do rządzonej przez komunistów Polski. W roku 1964 podpisał tzw. List 34, z protestem m.in. przeciwko cenzurze, przez co naraził się na proces sądowy i kilkutygodniowe uwięzienie. We wczesnym okresie twórczości używał też niekiedy pseudonimu Jerzy Łużyc. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej.

Dzieła Melchiora Wańkowicza w porządku chronologicznym:

·         Dlaczego żołnierz polski wkracza na Litwę i Białoruś (1919) – pod pseudonimem Jerzy Łużyc

·         Moskal – twój wróg (1919) – pseud. Jerzy Łużyc

·         Jak naród sobą rządzi? Parlament i posłowie. Gabinet ministrów. Prezydent Państwa: Konstytucja i Sejm (1919)

·         Strzępy epopei (1923)

·         O małej Małgosi (1924) – opowiadanie dla dzieci

·         Jak Kulusia żabki poznała (1925) – opowiadanie dla dzieci

·         O Małgosi, świneczce, króliczku, muszce i o niegrzecznym piesku (1925) – opowiadanie dla dzieci

·         Kaźń Mikołaja II oraz członków rodziny Romanowych (1925) – pseud. Jerzy Łużyc

·         Szpital w Cichiniczach (1926)

·         W kościołach Meksyku (1927)

·         Szczenięce lata (1934)

·         Opierzona rewolucja (1934)

·         Na tropach Smętka (1936)

·         Judym w stopniu służbowym (1937)

·         Mała Naścia ślepnie na jaglicę (1937)

·         Wielka Niedźwiedzica świeci w oknie więzienia (1937)

·         Okazało się, że kalam gniazdo (1937)

·         COP (1937)

·         Sztafeta (1939)

·         Te pierwsze walki (1940) – miejsce wydania Bukareszt

·         Z generałem Sosnkowskim (1940) – pseud. Jerzy Łużyc, m. wyd. Bukareszt

·         De Profundis (1943) – m. wyd. Tel Awiw

·         Wrześniowym szlakiem (1943) – pseud. Jerzy Łużyc, m. wyd. Jerozolima

·         Dzieje rodziny Korzeniewskich (1944) – m. wyd. Nowy Jork i Rzym

·         Bitwa o Monte Cassino (1945-1947) – m. wyd. Mediolan

·         Monte Cassino (1945) – m. wyd. Edynburg

·         Wrzesień żagwiący (1947) – m. wyd. Londyn

·         Kundlizm (1947) – m. wyd. Rzym-Londyn

·         Klub trzeciego miejsca (1949) – m. wyd. Paryż

·         Ziele na kraterze (1950) – m. wyd. Nowy Jork

·         Polacy i Ameryka (1952) – m. wyd. Londyn

·         Tworzywo (1954) – m. wyd. Nowy Jork

·         Było to pod Monte Cassino (1954) – m. wyd. Londyn

·         Drogą do Urzędowa (1955) – m. wyd. Nowy Jork

·         Monte Cassino (1959) – wydanie krajowe, okrojone

·         Westerplatte (1959)

·         Hubalczycy (1959)

·         Tędy i owędy (1961)

·         Walczący Gryf (1964)

·         Prosto od krowy (1965)

·         Jak mądry puchacz tańczył trojaka (1967) – opowiadanie dla dzieci

·         Atlantyk – Pacyfik (1967)

·         Zupa na gwoździu (1967)

·         Królik i oceany (1968)

·         Szkice spod Monte Cassino, tom 143 serii wydawniczej Omega (1969)

·         W pępku Ameryki (1969)

·         Od Stołpców po Kair (1969)

·         Przez cztery klimaty (1972)

·         Karafka La Fontaine’a, t. 1 (1972)

·         Wojna i pióro (1974)

·         Anoda i katoda (1980-1981) – pośmiertnie

·         Karafka La Fontaine’a, t. 2 (1981) – pośmiertnie

Listy:

·         Korespondencja (1993) – korespondencja z córką Krystyną

·         King i Królik. Korespondencja Zofii i Melchiora Wańkowiczów 1914-1939 (2004)

·         King i Królik. Korespondencja Zofii i Melchiora Wańkowiczów 1939-1968 (2004)

·         Korespondencja 1951-1956 (1986) – korespondencja z Czesławem Miłoszem

·         Listy 1945-1963 (2000) – korespondencja z Jerzym Giedroyciem