Maria Konopnicka

Maria Stanisława Konopnicka, de domo Wa­si­łow­ska, uro­dzi­ła się 23 V 1842 roku w Su­wał­kach, zmar­ła 8 X 1910 roku we Lwo­wie. Two­rzy­ła po­ezje i no­we­le, zaj­mo­wa­ła się rów­nież pu­bli­cy­sty­ką, prze­kła­da­mi i kry­ty­ką li­te­rac­ką. Jest po­wszech­nie zna­na, zwłasz­cza jako pi­sarz dzie­cię­cy, ucho­dzi za jed­ną z naj­wy­bit­niej­szych pol­skich pi­sa­rek. Po­słu­gi­wa­ła się wie­lo­ma kryp­to­ni­ma­mi i pseu­do­ni­ma­mi (M.K., K., Ko-mar, Jan Sawa, Maro, Jan Wa­ręż, Hu­ma­nis, Ur­sus, Mie­czy­sław Pa­zu­rek). W roku 1862 po­ślu­bi­ła dość za­moż­ne­go zie­mia­ni­na Jó­ze­fa Ko­nop­nic­kie­go her­bu Ja­strzę­biec i za­miesz­ka­ła w jego ro­dzin­nym ma­jąt­ku Bro­nów pod Łęczy­cą. W roku 1863, w sy­tu­acji za­gro­że­nia męża re­pre­sja­mi władz ro­syj­skich, wy­je­cha­li do Dre­zna. Po po­wro­cie do kra­ju w roku 1864, wo­bec ru­iny Bro­no­wa, ro­dzi­na prze­nio­sła się do nie­wiel­kie­go ma­jąt­ku Gu­sin. Tam Ma­ria Ko­nop­nic­ka uro­dzi­ła ośmio­ro dzie­ci (dwo­je zmar­ło) oraz przy­stą­pi­ła do in­ten­syw­nej pra­cy twór­czej i po­głę­bia­nia eru­dy­cji. De­biu­tem po­etyc­kim Ma­rii Ko­nop­nic­kiej był wiersz W zimowy poranek (wy­da­ny w pi­śmie Kaliszanin w 1870 roku). Roz­po­czę­ciem wła­ści­wej ka­rie­ry po­etyc­kiej był jed­nak bar­dzo uda­ny cykl po­etyc­ki W górach, opu­bli­ko­wa­ny w Tygodniku Ilustrowanym w roku 1876. Wo­bec kon­flik­tu z mę­żem na tle roli Ko­nop­nic­kiej jako mat­ki i żony, nie zaś pi­sar­ki (jak sama pi­sa­ła, nie mo­gła znieść ogra­ni­czeń, któ­re ten jej na­rzu­cał), prze­nio­sła się z dzieć­mi do sto­li­cy Kró­le­stwa Pol­skie­go. Wy­jazd do War­sza­wy za­owo­co­wał wier­szem Przed odlotem . Miesz­ka­ła tam do roku 1890, utrzy­mu­jąc się m.in. z udzie­la­nia pry­wat­nych lek­cji i ko­re­pe­ty­cji. Ze wzglę­du na swój po­li­glo­tyzm za­ję­ła się tak­że tłu­ma­cze­nia­mi (wła­da­ła ta­ki­mi ję­zy­ka­mi jak fran­cu­ski, nie­miec­ki i ro­syj­ski, w póź­niej­szych la­tach na­uczy­ła się tak­że an­giel­skie­go, wło­skie­go i cze­skie­go).  

Ko­lej­ne lata swo­je­go ży­cia Ma­ria Ko­nop­nic­ka prze­zna­czy­ła na wła­sny roz­wój, dzie­ci wspie­ra­jąc ra­czej tyl­ko fi­nan­so­wo i ko­re­spon­den­cyj­nie. Bra­ła udział w do­zwo­lo­nych i kon­spi­ra­cyj­nych ak­cjach spo­łecz­nych (opie­ka nad więź­nia­mi po­li­tycz­ny­mi oraz kry­mi­nal­ny­mi, Czy­tel­nie dla Ko­biet, Koło Oświa­ty Lu­do­wej). W 1882 roku wy­jeż­dża­ła do Au­strii i do Włoch (Wrażenia z podróży 1884). Pod­czas po­by­tu w Cze­chach w roku 1884 po­zna­ła Ja­ro­sla­va Vrh­lic­kie­go, z któ­rym chęt­nie ko­re­spon­do­wa­ła. W la­tach 1884-86 była re­dak­tor­ką pi­sma ko­bie­ce­go Świt.

Do roku 1890, wie­le cza­su spę­dza­ła poza zie­mia­mi pol­ski­mi. Wy­jeż­dża­ła do Nie­miec, Szwaj­ca­rii, Au­strii, Włoch i Fran­cji. Po­zo­sta­wa­ła jed­nak w sta­łym kon­tak­cie z wy­daw­nic­twa­mi, pra­są i or­ga­ni­za­cja­mi spo­łecz­ny­mi każ­de­go za­bo­ru, w tym Ma­cie­rzą Szkol­ną, zrze­sze­nia­mi po­lo­nij­ny­mi i ko­mi­te­ta­mi po­mo­cy dla wy­własz­cza­nej lud­no­ści pol­skiej ze Ślą­ska i Wiel­ko­pol­ski. Zmia­ny spo­łecz­ne od­no­to­wy­wa­ła w no­wel­kach i po­wie­ściach pi­sa­nych głów­nie dla dzie­ci i mło­dzie­ży: O Janku Wędrowniczku (1893), O krasnoludkach i sierotce Marysi (1896), Mendel Gdański (1890). Współ­or­ga­ni­zo­wa­ła pro­test prze­ciw­ko szy­ka­nom ad­mi­ni­stra­cji pru­skiej w sto­sun­ku do ro­dzin dzie­ci szkol­nych z Wrze­śni (1901-1902) oraz nie­miec­kim usta­wom wy­własz­cze­nio­wym (zwią­za­ne z tym było opu­bli­ko­wa­nie w roku 1908 na ła­mach pi­sma Gwiazdka Cieszyńska z 7 XI Roty, wkrót­ce prze­dru­ko­wa­nej w kra­kow­skim pi­śmie Przodownica ). Wy­stę­po­wa­ła rów­nież w obro­nie uci­ska­nych i siłą przy­łą­cza­nych do Cer­kwi Pra­wo­sław­nej uni­tów z te­re­nów Kró­le­stwa Pol­skie­go. W 1903 roku otrzy­ma­ła jako dar od na­ro­du słyn­ny dwo­rek w pod­kro­śnień­skim Żar­now­cu na Po­gó­rzu Kar­pac­kim. W 1905 roku uda­ło się jej do­stać do War­sza­wy, gdzie przez dwa lata or­ga­ni­zo­wa­ła wraz z W. Umiń­ską i S. Sem­po­łow­ską ak­cję po­mo­co­we dla wię­zio­nych w związ­ku z re­wo­lu­cją.

W roku 1889 Ma­ria Ko­nop­nic­ka pierw­szy razy wzmian­ku­je w ko­re­spon­den­cji Ma­rię Du­lę­bian­kę. Ich bli­ska zna­jo­mość (zwią­zek mi­ło­sny?) trwa­ła aż do śmier­ci Po­et­ki. W roku 1903 obie za­miesz­ka­ły w Żar­now­cu. Po­et­ka od­da­wa­ła się tu w dal­szym cią­gu swo­jej twór­czo­ści. Wspól­nie z Du­łę­bian­ką po­dró­żo­wa­ły też m.in. do Włoch i Szwaj­ca­rii. Przed śmier­cią Ma­ria Ko­nop­nic­ka po­le­ci­ła swą to­wa­rzysz­kę ży­cia, któ­rą na­zwa­ła "opatrz­no­ścią", pa­mię­ci dzie­ci. Zmar­ła w roku 1910 na za­pa­le­nie płuc w sa­na­to­rium Ki­siel­ki we Lwo­wie. Spo­czę­ła na Cmen­ta­rzu Łycza­kow­skim w Pan­te­onie Wiel­kich Lwo­wian. Po­grzeb był wiel­ką ma­ni­fe­sta­cją pa­trio­tycz­ną, uczestniczyło w nim ok. 50 000 osób. Na co­ko­le wy­ry­to stro­fy z wier­sza Ko­nop­nic­kiej Na cmentarzu, zaś po­pier­sie na­grob­ne wy­rzeź­bi­ła Luna Ama­lia Dre­xler. Znisz­czo­ną w cza­sie II woj­ny świa­to­wej rzeź­bę zre­kon­stru­ował ar­ty­sta ukra­iń­ski Wo­ło­dy­myr Sko­łoz­dra.

Sejm RP, doceniając literacki dorobek Marii Konopnickiej oraz jej wkład w działalność patriotyczną, ustanowił 2022 Rokiem Marii Konopnickiej. W uchwale oceniono, że Konopnicka była "jedną z najwybitniejszych pisarek w historii literatury polskiej".